تبلیغات
جامعه‌شناسی اطلاعات
Sociology of Information

سیاستِ جریان آزاد اطلاعات

یکشنبه 19 مرداد 1393 09:58 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
شانتال موفه از نظریه‎پردازان مهم حوزۀ علوم سیاسی است که همکاری‎های علمی او با ارنستو لاکلائو در تدوین یک نظریۀ گفتمان سیاسی، بسیار معروف است. نظریۀ گفتمان این دو اندیشمند، همۀ شرایط مادی و فعالیت‎های روزمره و عملی مردم را کنش گفتمانی می‎بیند و جایگاهی برای کنش‎های غیرگفتمانی قائل نیست. از دیگر آموزه‎های مهم شانتال موفه که در اینجا بحث خواهم کرد، نظریه‎ای است در ضرورت اتخاذ یک پلورالیسم همه‎جانبه که برای حفظ دموکراسی و جلوگیری از ایجاد تناقض بین قواعد جهانشمول دموکراسی و آزادی بیان، لازم است.


ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: یکشنبه 19 مرداد 1393 11:26 ب.ظ

نظریۀ تنظیم

دوشنبه 6 مرداد 1393 01:23 ق.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی

نظریۀ تنظیم (Regulation Theory)، نظریه‎ای است که میشل آگلیتایِ (Michel Aglietta) فرانسوی در تز دکترای خود در رشتۀ اقتصاد ارائه داد و در سال 1979 کتابی با عنوان «نظریه‎ای در باب تنظیم سرمایه‎داری: موردِ ایالات متحدۀ آمریکا» منتشر نمود که استقبال و تأسی به آن، موجب ایجاد رویکردی جدید با نام «نظریۀ تنظیم مکتب فرانسه» شد. آگلیتا که از اقتصاد دانانِ چپ فرانسه بود و متهم به اقتصاد دانِ نومارکسیست لیبرال‎گرا هم شده بود، ایده‎ای را مطرح کرد مبنی بر اینکه نظام سرمایه‎داری که از تضاد بنیادین کار و سرمایه (بنا به تحلیل مارکس) رنج می‎برد، چطور توانسته تاکنون دوام بیاورد و بحران‎ها و «گیر»های اقتصادی‎اش را که اساساً به آن تضاد بنیادین برمی‎گردد، چگونه توانسته تنظیم و تسهیل کند طوریکه آن تضاد بنیادین مخفی گردد و خود را نشان ندهد و سرمایه‎داری بتواند به عنوان ایدئولوژی غالب کار خود را ادامه دهد. وی در تحلیل خود، به چند برهۀ مهم در بحران‎های اقتصادی آمریکا اشاره می‎کند که یکی از آنها یعنی بحران 1930 و دورۀ فوردگرائی در اینجا به اختصار اشاره می‎شود.

ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: دوشنبه 6 مرداد 1393 02:15 ق.ظ

شخصی‌سازی اطلاعات

دوشنبه 26 خرداد 1393 12:03 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی

میشل پیوره و همكارش چارلز سابل، در كتاب معروف خود با عنوان «The Second Industrial Divide» برای اولین بار این بحث را مطرح كردند كه نظام سرمایه‌داری از تولید انبوه (فوردیسم) به سوی تولید خاص یا تولید انعطاف‌پذیر (پست‌فوردیسم) گراییده است. آنها اظهار می‌دارند كه تاریخ سرمایه‌داری مدرن چهار الگوی انباشت سرمایه را پشت سر گذاشته است: 1. انباشت گسترده 2. تایلوریسم یا انباشت گسترده بدون مصرف انبوه ‌3. فوردیسم یا انباشت گسترده با مصرف انبوه و 4. انباشت انعطاف‌پذیر با مصرف از پیش‌تعیین شده برای مصرف‌كنندگان خاص با ایجاد مشاغل متزلزل و مخاطره‌آمیز.

ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: دوشنبه 26 خرداد 1393 12:08 ب.ظ

انتشار کتاب «نظریه انتقادی اطلاعات»

جمعه 26 اردیبهشت 1393 12:47 ق.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
کتاب «نظریه انتقادی اطلاعات» منتشر شد.
مشخصات کتاب:
مولف: کریستیان فوکس
مترجم: مهدی شقاقی
ناشر: نشر شناسه؛ نشر چاپار

فهرست مندرجات:

مقدمه مترجم

فصل 1: مقدمه

فصل 2: نظریه انتقادی چیست؟

فصل 3: مسئله درون‌ماندگاری و استعلاء در نظریه انتقادی اطلاعات

- مفهوم پوزیتیویستی نقد

- مفهوم پست مدرن نقد

- نظریه انتقادی به مثابه استعلای درون‌ماندگار

- نظریه انتقادی اطلاعات به مثابه استعلای درون‌ماندگار

فصل 4: بحث روی بازتوزیع و بازشناخت؛ مسئلۀ زیربنا و روبنا در نظریه انتقادی (اطلاعات)

- فریز و هونِت: بحث روی بازتوزیع و بازشناخت برای تجدید ساختار مشکل زیربنا و روبنا در نظریه انتقادی

- بازاندیشی در زیربنا و روبنا: درباره الگوی دیالکتیکی جامعه، و فلسفه اخلاق ماتریالیسم دیالکتیک

فصل 5: کاربرد نظریه انتقادی اطلاعات؛ نقد ایدئولو‍ژیک اطلاعات

فصل6: نتیجه

برای خرید این اثر، با شماره تلفن زیر تماس بگیرید:

021-88899680





دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: جمعه 26 اردیبهشت 1393 12:56 ق.ظ

مصرف‌كنندة تولیدگر (prosumer)

دوشنبه 15 اردیبهشت 1393 03:29 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
در پُست قبلی درباره كالای مخاطب صحبت شد؛ كالایی عمومی كه توسط سوداگران اطلاعات به‌طور خصوصی فروخته می‌شود. كالای مخاطب، چیزی است كه قبل از ظهور اینترنت توسط تلویزیون و رادیو نیز مورد توجه بوده است. هم اكنون نیز خوراك فكری لازم برای برنامه‌های رادیو و تلویزیون تا حدود خاصی از خود مخاطبان گرفته می‌شود. اما تفاوت كالای مخاطب در رسانه‌های گروهی سنتی و در اینترنت این است كه در فضای مجازی، كاربران خودْ تولیدكنندة محتوا هستند و محتواهای تولیدشدة كاربران در كار است، و كاربران در فعالیت‌های خلاقانه، ارتباطی، اجتماع‌سازی، و تولید محتوا دائماً درگیرند.

ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: دوشنبه 15 اردیبهشت 1393 03:32 ب.ظ

كالای مخاطب؛ كالای اطلاعات

چهارشنبه 30 بهمن 1392 09:24 ق.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
نویدی كه توسعة فناوری‌ اطلاعات برای مخالفان سوداگری اطلاعات داشت این بود كه دیجیتال‌سازی، اشتراك شبكه‌ای فایل‌ها، شبكه‌های اجتماعی- علمی عام‌المنفعه مانند ویكی‌پدیا، و سایر قابلیت‌های وب 2 راه سهل‌الوصولی را برای شكستن انحصار اطلاعات بلوكه شده در دست پایگاه‌داران اطلاعاتی باز می‌كند. اما نظام سودمحور سرمایه‌داری مدرن همواره این قابلیت را داشته است كه هر امكان رهایی‌بخش را در درون سازوكارهای نظام خود مستحیل كند. امروز پایگاه‌داران اطلاعاتی توانسته‌اند از طریق طرح بازاریابی‌ای به نام «كالای اطلاعاتی هدیه»، به جذابیت و وفور مشتریان خود بیفزایند. «هدیه‌دهی» كه كاری انسانی و در جهت ایجاد اعتماد برای كار مشترك است، تبدیل به ترفند بازاریابی می‌شود. شبكه‌های اجتماعی از طریق تبدیل كردن مخاطبان به كالا و از طریق اقتصاد «كالای هدیه اطلاعاتی» از كاربران شبكه‌ها به‌عنوان «كالای مخاطب» استفاده می‌كنند. 


ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: چهارشنبه 30 بهمن 1392 09:30 ق.ظ

اطلاعات کالای خصوصی (private commodity) است یا خیر عمومی (public good)؟

جمعه 4 بهمن 1392 07:59 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
از بحث‎های مهم حوزۀ جامعه‎شناسی اطلاعات، بحث روی دوگانه‎ای است به نام اطلاعات به‎مثابه کالای خصوصی در برابر اطلاعات به‎مثابه خیر عمومی. آیا تولید اطلاعات جدید از بُن خلاقانه است و بر اطلاعات ماقبل تولیدشده توسط دیگران استوار نیست؟ آیا منحصر کردن اطلاعات به منافع گروه‎هایی خاص، به اشاعۀ درست اطلاعات و فعال شدن خلاقیت‎ در میان همۀ ابناء بشر برای تولید اطلاعات جدیدتر و ابزارهای تازه‎تر لطمه نمی‎زند؟ آیا منحصر کردن اطلاعات، به افزایش انحصار در تملک مادی و ابزارهای قدرت کمک نمی‎کند؟ آیا توزیع یکسان اطلاعات میان همه، به معنای برابری فرصت میان همۀ ابناء بشر نیست؟ آیا برابری ارتباطی ریشه در برابری اطلاعاتی ندارد؟ آیا توزیع عادلانه ثروت ریشه در توزیع عادلانه اطلاعات ندارد؟



ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: سه شنبه 22 بهمن 1392 10:27 ب.ظ

موسسۀ اطلاعات علمی (ISI): پروژه ای برای تسخیر اطلاعات جهان

پنجشنبه 21 آذر 1392 11:27 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
تحلیل جریان اطلاعات، یکی از بحثهای مهم و در عین حال پیچیدهای است که به نوعی به بحث سیاستهای اطلاعاتی نیز نزدیک است. تحلیل انتقادی نیروهای حاکم بر جریان اطلاعات محلی، ملی، منطقهای و جهانی از علائق خاص جامعهشناسی اطلاعات است. ذکر یک نمونه از این تحلیلها میتواند شفاف کننده باشد. فردی به نام یوجین گارفیلد در دهه 1960 موسسه ای به نام «موسسه اطلاعات علمی» تأسیس میکند و با استفاده از روش تحلیل استنادی و روشهای کمی سنجش تأثیر (مانند ضریب تأثیر)، ظرفیتی برای دستهبندی و امتیازدهی به علم جهان ایجاد مینماید.

ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: چهارشنبه 30 بهمن 1392 08:56 ق.ظ

دانش در سنت فلسفه تحلیلی و فلسفه قاره ای

پنجشنبه 14 آذر 1392 08:04 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
دو سنت فکری تحلیلی (انگلیسی-امریکایی) و قارهای (اروپایی بهجز بریتانیا) را میتوان از نوع نگاهی که به «دانش» دارند و به لحاظ جامعهشناختی مهم است،  بررسی کرد. دانش در سنت فکری تحلیلی، امری بیرونی حساب میشود، یعنی چیزی است که توسط سوژهای به نام محقق، با فاصله از ابژهای به نام «جامعه» قابل حصول است. چنین علمی مبتنی بر مبتنی بر مفاهیم و تعریف و تحدید دقیق آنها، عینی، و بیرونی است. در مقابل، دانش در سنت فکری قارهای امری تاریخی، مبتنی بر متن، نظری و زبانی است.


ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: جمعه 15 آذر 1392 10:24 ب.ظ

انواع دانش و منابع تولید آنها

یکشنبه 26 آبان 1392 10:11 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
یورگن هابرماس، یکی از متفکران متأخر  مکتب انتقادی فرانکفورت، دانش را به سه دسته تقسیم کرده است: 1. دانش تجربی- تحلیلی 2. دانش تاریخی- هرمنوتیکی و 3. دانش انتقادی.

منبع تولید دانش تجربی- تحلیلی عقل ابزاری است. برای کسب این نوع دانش نیاز به مشاهده نظاممند، آزمایش، سنجش، و اندازهگیری است. هدف این دانش دستیابی به قوانین طبیعت (مادی و معنوی، طبیعی و انسانی) جهت تحت کنترل درآوردن آن است و لذا به شرایط تولید خود بیتوجه است. این هدف باعث میشود نتواند هیچگاه به پیشفرضها و هستی خود بیندیشد و تفکر کند که ممکن است ابزار دست چه کسانی و تحت سلطه چه گروههایی قرار گیرد و اساسا کجای حیات انسانی ما قرار میگیرد. تولیدکنندگان دانش ابزاری، دانش حاصل از این نوع مطالعه را فینفسه خوب دانسته و استفاده خوب یا بد از آن را منوط به انسانها میدانند. لذا از عقل ابزاری فراتر نمیروند و به همین دلیل چنین دانشی عموما ابزار دست قرار میگیرد.

ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: یکشنبه 26 آبان 1392 10:24 ب.ظ

نهیلیسم در فضای سایبر

سه شنبه 7 آبان 1392 11:26 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
فضای مجازی، علیرغم تمام انتقادهایی که گذشت، برای طرفدارانش دارای یک مقام ممتاز است: در فضای مجازی فارغ از هر گونه قید و بند، سلسلهمراتب، تفاوت، یا ترجیحی میتوان در محیطهای مختلف، در اتاقهای گفتوگوی مختلف، و در وبسایتهای مختلف وارد شد و سخن گفت و سخن شنید بدون اینکه مسئولیتی در قبال گفتهها و شنیدهها وجود داشته باشد. فضای مجازی جایی است که افراد در آن خرید و فروش میکنند، تخصص رد و بدل میکنند، سایبرسکس دارند، عبادت میکنند، و از محلهای جدید دیدن میکنند. ممكن است همانجا كه یك هایپرلینك دربارة داستان سخن گفتن خداوند با موسی در وادی طوی وجود دارد، هایپرلینك دیگری شما را به دیدن تصاویر روسپی‌های اوكراینی دعوت كند یا تبلیغی در خصوص انواع لوازم آرایشی وجود داشته باشد. همه چیز یكسان است و تمام تفاوت‌های كیفی از میان برداشته شده است. وضع بی‌طرف و خنثایی كه همه تفاوت‌های مرتبه‌ای و ارزشی را یكسان می‌كند.

ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: سه شنبه 7 آبان 1392 11:47 ب.ظ

انضباط دیجیتال

یکشنبه 28 مهر 1392 08:03 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
زندگی دوم (second life) به مثابه فضایی که در آن فارغ از کنترل، نظارت، پیگرد و پاسخگویی به ابراز نظرات و دیدگاهها و ارتباط با دیگر بدنهای نامتجسد بپردازیم ممکن است حس خوبی از آزادی را القاء کند. با این حال، واکاویهای تبارشناسانۀ فوکو میتواند عمق دید ما را دربارۀ حضور آزاد در زندگی دوم بیشتر کند. دو ایدۀ انتقادی فوکو یعنی گفتمان و جامعۀ انضباطی میتواند در موقعیت حاضر قابل بسط باشد. فوکو با تکیه بر نقد بنیادهای متافیزیکی مدرنیته که مبتنی بر تقابل سوژه/ابژۀ دکارتی و انسان به مثابه سوژه مستقل مختاری که میتواند بهطور منفرد به تفکیک و بازشناسی مابقی عالم دست زند، میکوشد تا با بررسیهای تبارشناسانه توضیح دهد که سوژههای برساخته مدرنیته چگونه با تکیه بر گفتمان علمی و ایجاد ادبیات حول موضوعات انسانی، به تعریف و دستهبندی ابژههای مادی و انسانی خود پرداخته و نهادها و سازمانهای ذیربط را برمیسازند و آنها را تبدیل به ابژههای دائمی بررسی خود میکنند.

ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: یکشنبه 28 مهر 1392 08:07 ب.ظ

باز زایی مفهوم طبقه در فضای مجازی

پنجشنبه 18 مهر 1392 10:14 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی

یکی از مزایایی که دربارۀ فضای مجازی بسیار گفته شده، تلطیف و فروکاست شکافهای طبقاتی و وارد کردن افراد در محیطی یکدست است که مناسبات عمودی طی آن به مناسبات افقی و همسطح تبدیل میشود. طبقات کم رنگ میشود و همه سطح دسترسی یکسان و بدون تبعیضی به نهادها، ارگانها، و اطلاعات جهت حل مسائل، یا بهرهمندی از حقوق اجتماعی خود خواهند داشت. با این حال، ادبیات موجود در حوزۀ نظریۀ انتقادی، ناظر بر این است که در فضای مجازی، نظم بخشی مجددی از ساختارهای اقتصادی- اجتماعی، نابرابری اطلاعاتی، و طرد اجتماعی رخ می دهد. با اولین پرسشی که می توان از ابتدائی ترین مرحله ورود به فضای مجازی پرسید، «آیا به اینترنت متصل هستید؟»، مفهوم طبقه شکل میگیرد. در این شکاف طبقاتی، گروهی از افراد که به واسطه شکاف اقتصادی اولیه، به علت نبود سواد رایانه ای (که خود در بسیاری مواقع ریشه در محرومیت اقتصادی دارد)، و یا عدم امکان پرداخت هزینه های اتصال، از ورود به این فضا محرومند، طرد می شوند زیرا بسیاری از فرصتهای اجتماعی که به واسطه فضای سایبر در دسترس قرار گرفته، خود به خود از دایرۀ نفوذ و انتخاب آنها خارج می شود. همچنین، همین اتفاق درباره شکاف اطلاعاتی نیز می افتد. در چنین وضعیتی ما غنی و فقیر اطلاعاتی خواهیم داشت که در واقع روی دیگر سکۀ غنی و فقیر اقتصادی است زیرا غنی اقتصادی و اطلاعاتی به طور هم افزایانه، یکدیگر را تقویت می کنند و در سوی دیگر نیز، فقر اقتصادی و اطلاعاتی، به طور هم افزایانه ولی در جهت منفی، یکدیگر را هر چه بیشتر تشدید می کنند. واقعیت این است که فضای مجازی بر اساس هابیتوس (Habitus) یا منش طبقه متوسط شکل گرفته است. چنین شکافی که سه طبقۀ نخبگان سایبری، کاربران دیجیتال، و گروه آفلاین را پدید آورده، عموماً دارای چینشی از سوی نخبگان و کاپیتالیست های سایبری است که به دنیای مصرف مجازی گروه کاربرانی که در دنیای واقعی نیز طبقه متوسط خریدکنندگان تقریباً هر روزه از فروشگاههای بزرگ هستند، پاسخ گوید.

شقاقی، مهدی (1390). وانمودگی نشانه‌ها در واقعیت مجازی. مجله سوره اندیشه، 62 و 63 (شهریور و مهر)، 113-117.



ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: پنجشنبه 18 مهر 1392 10:27 ب.ظ

هستی شناسی، معرفت شناسی، و روش شناسی تحقیقات اجتماعی پست مدرن

شنبه 13 مهر 1392 10:26 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی

ساحت هستیشناختی

1. جهان از منظر پستمدرنیسم از دیدگاهها و مواضع گوناگون و متفاوت قابل تجربه است که هر یک از این دیدگاهها خاص است زیرا از طریق گفتمانهایی حاصل شده که دنیای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ما را میسازند.
2. موضع فکری و یا نحوۀ مواجهه هر فرد با جهان بازتابانندۀ گفتمان یا بستر فرهنگیای است که در چارچوب آن قرار دارد و در قالب آن شکل گرفته است؛ بدون اینکه بتوان ارجحیتی بین آنها قائل شد.
3. پستمدرنیسم جهان را جهان کثرت و عالمی ناهمگن و نامتجانس و برساخته از خیل کثیری از تأویلها و تفسیرهایی میداند که در آن، معرفت و حقیقت اموری امکانیاند (و نه جوهری) و لذا حقایق محض وجود ندارد و هر چه هست، قطعیتناپذیر است.
4. پستمدرنیسم امکان ایجاد یک هستیشناسی بنیادین که بتواند آخرین منزل حیات اجتماعی باشد زیر سوال میبرد. این بدان معنا نیست که معنا و عمل اجتماعی پایه و اساسی ندارند بلکه بدین معناست که این پایه و اساس متزلزل و در معرض تغییر است. بطور کلی اینکه نمیتوان در خصوص حقیقت انسان، جهان و اجتماع نسخه نهایی پیچید.
5. پستمدرنیسم هر گونه تصوری در خصوص «منِ اندیشنده» را بهطور کامل رد میکند و آن را افسانهای برساخته فراروایتهای متافیزیک (شامل جوهر، ذات، صفات، صور معقول، صور مثالی، و ...) میداند که در مقام عناصر پیشینی آگاهی، بهعنوان بنیانهای دروغین حقیقت بهکار میروند.
6. پستمدرنیسم منتقد شدید برداشت دکارتی از انسان بهعنوان سوژه (منشأ آگاهی و منبع مقتدری برای معنی و حقیقت) است. در پست مدرنیسم فاعل شناسا (انسان) هوشیاری یکپارچهای ندارد بلکه بهوسیلۀ زبان ساختمند شده است. بدین ترتیب پستمدرنیسم متافیزیک را از جنبه مفاهیمی چون علیت، هویت، انسان در مقام فاعل شناسا، و ثبات حقیقت نقد میکند.
7. پستمدرنیسم حقیقت را همواره بهمثابه امری از پیش سیاسی و این جهانی فرض میکند.




ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: شنبه 13 مهر 1392 10:42 ب.ظ

دموکراسی و فضای سایبر

یکشنبه 7 مهر 1392 08:14 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
باور تقریباً عامی میان اندیشمندان حوزه جامعه‌شناسی سایبر كه علاقه‌مند به توسعه امكانات فناوری اطلاعات برای حل و بهبود معضلات اجتماعی هستند، وجود دارد مبنی بر اینكه جوامع سایبر می‌تواند دموكراسی را بهبود بخشد. برای مثال، هوارد رینگولد (Howard Rheingold) می‌گوید كه مباحثات چند به یك و یك به چند در میان ساكنان جماعت‌های مجازی با برقراری ارتباطات بهتر بین شهروندان و بهبود سلامت دموكراسی همبسته است. بنا به روایت آنها، گسترش ارتباطات جهانی از طریق فضای مجازی كه تحت كنترل كاربران باشد یك اتوپیای الكترونیك است كه فضای بازی برای هر نوع گفت وشنود درباره مسائل سیاسی و اجتماعی را میسر می‌كند. چنین جهانی، یك آگورای الكترونیكی تصور می‌شود كه تسهیل اتباط و تسهیم مباحث و مساعی در اوج قرار دارد. همانطور كه در دموكراسی اولیه، آگورای آتنی محلی بود كه در آن شهروندان یكدیگر را ملاقات كرده و در مورد مسائل و مواضع سیاسی بحث و گفت‌وگو می‌كردند، اكنون این محل در وب و تالارهای گفت‌وگوی فضای مجازی نمود یافته است. اما تصور آگورای الكترونیك، یك تناقض است.

ادامه مطلب

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: یکشنبه 7 مهر 1392 08:24 ب.ظ



تعداد کل صفحات : 3 1 2 3