تبلیغات
جامعه‌شناسی اطلاعات - انضباط دیجیتال
Sociology of Information

انضباط دیجیتال

یکشنبه 28 مهر 1392 09:03 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
زندگی دوم (second life) به مثابه فضایی که در آن فارغ از کنترل، نظارت، پیگرد و پاسخگویی به ابراز نظرات و دیدگاهها و ارتباط با دیگر بدنهای نامتجسد بپردازیم ممکن است حس خوبی از آزادی را القاء کند. با این حال، واکاویهای تبارشناسانۀ فوکو میتواند عمق دید ما را دربارۀ حضور آزاد در زندگی دوم بیشتر کند. دو ایدۀ انتقادی فوکو یعنی گفتمان و جامعۀ انضباطی میتواند در موقعیت حاضر قابل بسط باشد. فوکو با تکیه بر نقد بنیادهای متافیزیکی مدرنیته که مبتنی بر تقابل سوژه/ابژۀ دکارتی و انسان به مثابه سوژه مستقل مختاری که میتواند بهطور منفرد به تفکیک و بازشناسی مابقی عالم دست زند، میکوشد تا با بررسیهای تبارشناسانه توضیح دهد که سوژههای برساخته مدرنیته چگونه با تکیه بر گفتمان علمی و ایجاد ادبیات حول موضوعات انسانی، به تعریف و دستهبندی ابژههای مادی و انسانی خود پرداخته و نهادها و سازمانهای ذیربط را برمیسازند و آنها را تبدیل به ابژههای دائمی بررسی خود میکنند.
همچنین فوکو در مراقبت و تنبیه، در ادامه بحث خود دربارۀ جامعه مدرنی که بهواسطه چنین گفتمانهایی نهادمند شده، به بحث درونیسازی انضباط در آن میپردازد و در این راستا به طراحی خاصی از ساختمان زندانهای قرن هجدهم به نام پانوپتیکُن (panopticon) اشاره میکند که عبارت از نورپردازی از یک برج به درون سلولهاست که طی آن زندانبانان میتوانستند درون سلولها و زندانیان را ببینند بدون اینکه توسط زندانیان دیده شوند. لذا حضور نور در داخل سلولها به معنای نظارت بود و زندانیان نمیتوانستند ببینند و بدانند که واقعاً در حال کنترل هستند یا نه. در واقع آنها مجبور بودند که همواره مراقب اعمال خود باشند و بدین ترتیب انضباط درونی میشد. نمودهای دیگری از چنین شیوههای درونیسازی انضباط چون دوربینهای درونشهری، نرمافزارهای کنترل مرکزی رایانههای کارکنان در ادارات، و رصد بهرهوری کارکنان شرکتها را امروز میبینیم. هر چند فوکو مستقیماً به بحث راجع به فضای سایبر بهطور عام و جماعات مجازی بهطور خاص نپرداخته، لیکن روش واکاویهای تبارشناسانۀ او دستاویزهای خوبی برای تحلیل این فضاها و جماعات میدهد. برای ورود به این بحث باید از دامنۀ گفتمانی بسیار وسیعتری صحبت کنیم که میتوان از آن به گفتمان پایگاههای داده یاد کرد. امروزه میتوان بحث کرد که گفتمان پایگاه داده چگونه به دستهبندی و نامگزاری انواع کاربران دست زده و آنها را وارد فضای دائمی گفتمان میزبان/کاربر یا مالک/کاربر نموده است. نخبگان اینترنتی امروزه به دستکاری، مدیریت، و اداره انواع کاربران میپردازند و درباره مسیرهای اطلاعیابی و رفتارهای اطلاعجویی آنها دست به انواع تحقیقات زده گفتمان را بسط میدهند و آنها را به ابژه دائمی بررسی خود تبدیل کردهاند. امروزه در فضای اقتصاد اطلاعات در جوامع سرمایهداری، اطلاعات پروفایل کاربران و رفتارهای اطلاعجویی اینترنتی آنها توسط صاحبان پایگاههای اطلاعاتی خرید و فروش میشود. برای مثال، فروش 5/8 میلیون دلاری اطلاعات کاربران آمریکن آنلاین توسط شرکت آمازون که شامل پروفایل، اطلاعات جمعیتشناختی، و تحلیلهای عمیقتر حاصل از دادهکاوی رفتار کاربران بود، امروزه در ادبیات کلاسیک درس اقتصاد اطلاعات ذیل بحث اقتصاد توجه (economics of interest) تدریس میشود (نگاه کنید به کتاب قواعد اطلاعات اثر کارل شاپیرو و هال واریان 1999 ). در نظامهای سرمایهداری که در آن کنترل هر چه بیشتر عاملان و «منابع»، برابر با صرفه و سود بیشتر است، انسانهایی که تبدیل به داده شدهاند راحتتر قابل نظارت و کنترلاند. در این وضعیت، هدف این نیست که کامپیوترها و فضای سایبر برای بهبود امور برای کاربران یا کارکنان فراهم شود بلکه تلاش بر این است که افراد هر چه بیشتر در معرض و دسترس کامپیوترها و فضای سایبر قرار گیرند. از چنین وضعیتی میتوان به یک ابرپانوپتیکن مجازی یاد کرد زیرا انسانهایی که تبدیل به داده در فضای مجازی میشوند، راحتتر قابل نظارت هستند.



دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: یکشنبه 28 مهر 1392 09:07 ب.ظ