تبلیغات
جامعه‌شناسی اطلاعات - انواع دانش و منابع تولید آنها
Sociology of Information

انواع دانش و منابع تولید آنها

یکشنبه 26 آبان 1392 11:11 ب.ظ

نویسنده : مهدی شقاقی
یورگن هابرماس، یکی از متفکران متأخر  مکتب انتقادی فرانکفورت، دانش را به سه دسته تقسیم کرده است: 1. دانش تجربی- تحلیلی 2. دانش تاریخی- هرمنوتیکی و 3. دانش انتقادی.

منبع تولید دانش تجربی- تحلیلی عقل ابزاری است. برای کسب این نوع دانش نیاز به مشاهده نظاممند، آزمایش، سنجش، و اندازهگیری است. هدف این دانش دستیابی به قوانین طبیعت (مادی و معنوی، طبیعی و انسانی) جهت تحت کنترل درآوردن آن است و لذا به شرایط تولید خود بیتوجه است. این هدف باعث میشود نتواند هیچگاه به پیشفرضها و هستی خود بیندیشد و تفکر کند که ممکن است ابزار دست چه کسانی و تحت سلطه چه گروههایی قرار گیرد و اساسا کجای حیات انسانی ما قرار میگیرد. تولیدکنندگان دانش ابزاری، دانش حاصل از این نوع مطالعه را فینفسه خوب دانسته و استفاده خوب یا بد از آن را منوط به انسانها میدانند. لذا از عقل ابزاری فراتر نمیروند و به همین دلیل چنین دانشی عموما ابزار دست قرار میگیرد.
منبع تولید دانش تاریخی- هرمنوتیکی، عقل اجتماعی- سیاسی است. عموماً تاریخ به مثابه امری که منبعث از گفتمانی است که از متن (در معنای عام سخن) سرچشمه میگیرد، منبعی برای بازتفسیر شرایط سیاسی و اجتماعی کنونی جوامع، گروهها، نهادها، و حکومتهاست. اگر گفتمانها را که خود مبتنی بر متن هستند، منبع تاریخ قلمداد کنیم، آنگاه تفسیر و بازتفسیر بینهایت وقایع تاریخی که با زبان و گفتمان سیاسی- اجتماعی روز درآمیخته است، دانشی در اختیار قرار میدهد که برای تبیین چیستی و معنای وضع کنونی مردم، نهادها و حکومتها در هر برهه تاریخی لازم است. نهادها، گروهها، و حکومتها از طریق تفسیر و بازتفسیبر الی النهایه متونی از قبیل متون دینی، متون تاریخی و متون علمی است که خود را در هر برهه تاریخی به تناسب بازسازی میکنند. عقل اجتماعی- سیاسی نیز به دلیل اینکه اقتضائات کنونی خود را همواره معیار تفسیر قرار میدهد، با مدد عقل ابزاری به بازسازی و تبیین چراییهای کنونی جامعه میپردازد و راه را برای ادامه حیات آن نهاد، گروه، یا حکومت باز میکند.
منبع تولید دانش انتقادی، عقل رهاییبخش است. هدف این علوم در واقع تفکر در پیششرطها، پیشفهمها و پیشفرضهاست. این علوم درصددند تا تحریفهایی که در فهم، اَعمال، ابزارها و ارتباطات انسانی به وجود آمده را تشخیص دهند و کمکی که چنین چیزهایی به نهادینه شدن بیعدالتی، سلطهپذیری، و ظلمپذیری میکند گوشزد کنند. لذا این دانشها به شرایط فرهنگی، اجتماعی، و سیاسی تولید دانش میاندیشند و عواقب آنها را گوشزد میکنند.




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: یکشنبه 26 آبان 1392 11:24 ب.ظ